Üzümün dünyada çok zengin tüketim şekillerine sahip olan bir meyvedir. Ağırlıklı olarak sofralık üzümü, kuru üzüm, üzüm suyu, pekmez, sirke, reçel, komposto, pestil, köfter, bastık ve salamura yaprak şeklinde tüketilmektedir. Üzüm çekirdeği, yağı vb. ürünleri ise ilaç ve kozmetik endüstrisinde kullanılmaktadır.
Üzüm ve üzüm ürünlerinin, insan sağlığı üzerindeki olumlu etkileri giderek daha anlaşılır olmuştur. Bu olumlu etkiler, üzümlerin biyokimyasal yapısına ve fenilpropanoidler, izoprenoidler ve alkaloidlerden türetilen 1600’den fazla bileşiğe bağlıdır.
Üzümde bulunan bol miktarda biyoaktif bileşiklerinçokluğu, insan sağlığı açısından onu değerli kılmaktadır.
Üzümde, resveratrol, antosiyanin, kuersetin ve flavonoller, kateşin, melatonin, vitaminler, asitler gibi güçlü antioksidan özellik gösteren zengin polifenol bileşikler vardır. Bu polifenoller, üzüme rengini, tadını ve kokusunu veren, doğal bitki bileşikleridir.
Polifenoller öncelikle üzüm tanelerinin kabuk ve çekirdek dokularında sentezlenir .
Kabuklar, saplar ve üzüm atıkları da bu bileşikler açısından zengindir.
Üzüm ve üzümden elde edilen birtakım ürünlerindeki aktif bileşenlerin-polifenollerin farmakolojik etkileri; antioksidan, antikanser, antibakteriyel, antifungal, antiviral, antienflamatuvar, antidiyabetik ve kardiyoprotektif(kalbi koruyucu), hepatoprotektif(karaciğeri koruyan), nöroprotektif (sinir koruyucu), yaşlanma karşıtı olarak bilinmektedir.
Üzüm çekirdekleri yaklaşık %35 lif, %29 ekstrakte edilebilir fenolik bileşikler, %11 proteinler, %3 mineral ve %7 su gibi bileşikler içermektedir.
Üzüm çekirdeği yağı; a-linolenik asit (x – 3) ve clinolenik asit (x – 6) gibi % 85 ile 90 arasında değişen yüksek miktarda yağ asitleri (doymamış) içermektedir. Bu yağ asitleri, kardiyovasküler hastalık, kanser, hipertansiyon ve otoimmün bozuklukların azaltılmasıyla ilgilidir.
Antioksidan Deposu: Resveratrol ve C vitamini içeriği; hücreleri korur, antiviral potansiyel olan güçlü bir antioksidandır. Resveratrol doğal bitki antibiyotiği olarak tanımlanmıştır.
Üzüm, diğer meyveler gibi vitamin bakımından zengindir. Gök üzümünde, A, B1, B2, B6 ve C ölçülmüştür. En bol bulunan vitamin B2, ardından B6 vitamini gelir.
Üzüm, Mg, K, Ca, Mn, Fe, Cu, Zn, Si, S ve Ca gibi mineraller bakımından zengin olmasına rağmen düşük glisemik indeksi olan bir besindir.
Taze Üzümün Faydaları
Kansere Faydalıdır
Klinik çalışmalar, üzüm bileşenlerinin kanser için umut vadeden tedavi edici, maddeler olduğunu göstermiştir.Üzüm ürünleri, içerdikleri flavanoid bileşiklerin güçlü antioksidan etkisi ile, plazmada oksidasyona bağlı DNA hasarını önleyen anti kansorejen özelliklere sahiptirler. Barsak kanserleri, prostat kanser, karaciğer kanseri, kolon kanseri, meme kanseri.
Üzüm çekirdeği özütü, biyoaktif özelliklerini artırmak ve tümör hücrelerine karşı etkisini güçlendirmek amacıyla kitosan mikro partiküllerine başarıyla kapsüllenmiştir.
Üzüm kabuklarından ve çekirdeklerinden elde edilen muskadin üzüm özütü üzerine yapılan araştırmalar, antitümör etkiler ve sistemik inflamasyonda azalma göstermiştir. Muskadin üzüm kabuğunun toz haline getirilmiş formu olan MPX, ellagik asit, kuersetin ve resveratrol içerir ve in vitro olarak prostat kanseri hücrelerine karşı klinik öncesi aktivite göstermiştir. Güvenliği ve toleransı prostat kanseri hastalarında değerlendirilmiştir.
Kırmızı üzüm polifenolü resveratrol, klinik öncesi veya klinik çalışmalarda kanser için tedavi edici bir molekül olduğu anlaşılmıştır.
Bağışıklığı Güçlendirir
Yüksek oranlarda C, K vitaminleri ve polifenol barındırdığı için, vücut direncini artırır ve hücreleri zararlı serbest radikallere karşı korur.
Demir açısından zengindir. Kanda hemoglobini arttırır.
Vücudu şişmanlatır, kanı temizler. Üzümden elde edilen pekmezin, demir anemisini azaltıcı ve engelleyici etkiler bulunmaktadır.
Sindirim Sistemini Destekler
Mide ve karaciğerin dostudur.
Lifli yapısıyla bağırsak hareketlerini kolaylaştırır ve kabızlığa karşı koruma sağlar.
–Sindirim sularını uyarır, bağırsaklardaki faaliyeti destekler, karaciğeri temizler ve vücuttan ürik asidi atar.
Mide sancısında ve kan tükürmesinde yapraklarının suyu içilirse iyi gelir. Günde birkaç kilo üzüm, birçok metabolizma hastalıkları için (şişmanlık, gut gibi) tavsiye edilir.
Üzüm çekirdeği tozu, normal ve asetik asit kaynaklı gastrointestinal hareket bozuklukları olan farelerde bağırsak geçiş hızını artırmıştır.
Kalp Sağlığını Korur
İçerdiği resveratrol ve kuersetin gibi güçlü bileşenler sayesinde kan basıncını düzenlemeye, damar sağlığını desteklemeye ve kolesterolü dengelemeye yardımcı olur.
Polifenol, kardiyovasküler hastalık risklerini önemli ölçüde azaltır, vasküler sağlığı destekler.
Yapılan çalışmada, Vitis vinifera L.’den (asma üzümü) elde edilen polifenoller için standardize edilmiş bir üzüm çekirdeği ekstresi, endotel fonksiyonunu iyileştirme ve kan basıncını düzenleme konusunda faydalar göstermiştir.
Üzümde, böbreklerin çalışmasını uyarıp, kalp atışını düzenlemeye yardım ederken, vücuttaki alkalin rezervlerini güçlendiren bir mineral olan potasyum bolca bulunur.
Böbrek Sağlığı
Çalışmalar, resveratrolün, böbrek hasarını önlemek için yararlı bir tamamlayıcı tedavi sağlayabildiğini gösterilmektedir.
Yapılan bir çalışmada, üzümün düzenli ve uzun süreli tüketiminin böbrek sağlığını desteklediği ve fibrozise ve ilgili durumlara karşı koruma sağladığı gösterilmiştir
İdrar söktürücüdür, böbrek ve mesane hastalıklarına, böbrek taşlarının düşürülmesine iyi gelir. Kuru üzümle yenilir.
Diyabet
Üzümde bulunan stilben resveratrol, flavanol kuersetin, kateşinler ve antosiyaninler gibi çeşitli bileşiklerin hiperglisemiyi azaltma, β-hücre fonksiyonunu geliştirme ve β-hücre kaybını önleme potansiyeli gösterdiği kanıtlanmıştır.
Rastgele klinik çalışmaların sistematik bir incelemesi ve meta-analizi, üzüm/üzüm ürünlerinin yetişkinlerde insülin direncinin homeostatik model değerlendirmesi üzerinde faydalı etkileri olabileceğini göstermiştir. Ek olarak, üzümdeki tanenler, glikoz alımını teşvik ederek ve kan şekeri seviyelerini düşürerek diyabet riskini azaltmaya yardımcı olabilir.
Üzüm yenilirken çekirdekleri de çiğnenerek yutulmalıdır.
*-200gr pırasa, 300gr soğan , 600gr üzümün mikserde suyu çıkarılıp, hepsi karıştırılır. 5 gün bekletilir sık sık çalkalanır. Günde 3 defa yemeklerden yarım saat önce 1 çorba kaşığı alınır.
Bedeni güçlü tutar, karaciğer kanserinin tedavisine yardımcı olur.
Barsak ağrısına ve iltihaplarına iyi gelir.
Romatizma ve eklem ağrılarını giderir.
-Polifenol açısından zengin gıdaların düzenli tüketimi beyin sağlığını destekler. Alzheimer, parkinson, demans hastalıkları, bilişsel gerileme ve uyku bozuklukları gibi nörolojik bozuklukların riskini veya ilerlemesini azaltır.
Üzüm, Hafızayı ve Beyin Fonksiyonlarını Geliştirir
Melatonin‘in doğal kaynakları olan süt ve üzüm gibi ekşi kirazların tüketimi, insanlarda uyku kalitesini artırır.
Üzüm, nörodejeneratif hastalıklar, ateroskleroz ve kanser gibi oksidatif stresin neden olduğu bazı hastalıkların önlenmesine katkıda bulunan iyi bir mikro besin kaynağıdır.
Düzenli tüketimi bilişsel süreçleri destekler, hafızayı güçlendirir.
Üzüm tozunun, travma sonrası stres bozukluğunun sıçan modelinde bilişsel, davranışsal ve biyokimyasal bozuklukları önlediği gösterilmiştir.
Doğal Enerji Kaynağıdır
İçerdiği doğal meyve şekerleri sayesinde yorgunluk hissini azaltır ve vücuda hızlı enerji verir.
Akciğer Hastalıkları
Üzüm özütünün, öncelikle hücre zarını bozma ve konak hücreye bağlanma ve kaynaşma dahil olmak üzere viral yaşam döngüsünün erken aşamalarını engelleme yeteneğine atfedilen antiviral aktiviteye sahip olduğu gösterilmiştir.
Yaprak özütü, 10 μg/mL gibi düşük bir konsantrasyonda bile, viral yüzey proteinlerini doğrudan bloke ederek, enfeksiyonun erken aşamalarında hem Herpes simpleks virüsü tip 1’in hem de SARS-CoV-2‘nin replikasyonunu etkili bir şekilde engellemiştir. Kırmızı üzümlerde bol miktarda bulunan resveratrol, SARS-CoV-2’nin güçlü in vitro inhibisyonunu göstermiştir, resveratrol-çinko nanopartikülleri ise COVID-19 tedavisi için önemli bir farmakokinetik avantaj sunmaktadır
Araştırmalar, üzüm, fındık vb. yiyeceklerin ihtiva ettiği elajik asitin, “doğal” seçici östrojen reseptör modülatörleri olarak menopoz sırasında hormon tedavisinde alternatif olarak kullanılabileceğini göstermişlerdir.
Göz Hastakıkları
Lutein ve zeaksantin içeriğiyle göz sağlığını destekler.
Üzüm suyu, göz sağlığını desteklemek de dahil olmak üzere güçlü tıbbi faydaları nedeniyle dünya çapında yaygın olarak kullanılmaktadır.
Bir çalışmada, dondurularak kurutulmuş üzüm tozunun retina dejenerasyonlu fare modelinde araştırıldı. Sonuçlar, üzüm takviyeli diyetin, oksidatif stresin neden olduğu retina dejenerasyonlu fare modelinde retina yapısını ve işlevini koruduğunu göstererek üzümlerin faydalı etkileri vurgulandı.
Antik Mısır’da, üzüm özü, cilt ve göz rahatsızlıklarını tedavisinde, merhemi yapılarak kullanıldı.
Cilt Hastalıkları ve Yara İyileşmesi
Özellikle çekirdekli taze üzüm türleri, yaşlanma karşıtı (anti-aging) etkiler göstererek cildin yenilenmesine yardımcı olur. Hücre yenilenmesini teşvik eder ve yaşlanma belirtilerini geciktirir.
Temel hücresel enzim fonksiyonlarını düzenleme yetenekleri nedeniyle çeşitli nutrasötik, farmasötik, tıbbi ve kozmetik uygulamalarda temel bileşenler olarak kabul edilmektedir.
Üzüm çekirdeği, doku yapısını iyileştirp, yara iyileşmesini artırır.
Yapılan çalışma kanıtları, Vitis vinifera L.’nin yara iyileşmesini desteklediğini ve fotokoruma sağladığını göstermektedir.
Üzümdeki antioksidanlar cildi, zararlı serbest radikallerden korur ve koyu lekelerin ve kırışıklıkların görünümünü azaltmaya yardımcı olur.
Fareler üzerinde yapılan çalışmada, atopik dermatiti etkili bir şekilde engellemiştir.
Üzüm yenilirken çekirdekleri, çiğnenerek yutulmalıdır.
Kaynaklar
1-pmc.ncbi.nlm.nih.gov
2-researchgate.net/publication (dergipark.org.tr-Sağlıklı Yaşamda Üzüm ve Üzüm Ürünleri. Özlem Aras Aşcı)
3-dergipark.org.tr. (Üzümde Bulunan Fitokimyasallar ve İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri. Özlem Çalkan Sağlam, Hayri Sağlam, Emre Mert)